کد خبر: ۳۲۲۸۲
تاریخ انتشار: ۲۸ مهر ۱۳۹۵ - ۱۰:۲۸
سلوک اخلاقی امام حسین ع؛
برای امیرالمومنین علی(ع) اهمیت دارد که انسان های آزاده ای در جامعه حضور داشته باشند که در موقعیت های حساس بتوانند در صحنه نقش آفرینی کنند...

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین – و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین- السلام علیک یا اباعبدالله و علی الارواح التی حلّت بفنائک.

شیوه و سلوک اخلاقی اباعبدالله الحسین(ع) در عاشورا و کربلا موضوع صحبت ما بود و امروز در دهمین جلسه گفت وگو، آخرین بخش این موضوع را تقدیم می کنم. در بیانات امام حسین و در سبک رفتار حضرت در این نهضت، موضوع کرامت اخلاقی به وضوح تمام دیده می شود، تا جایی که برخی از بزرگان بر این باور هستند که اساساً محور شخصیت اباعبدالله و محور قیام امام حسین(ع) مساله کرامت نفس بوده است. همان کرامت نفس بود که جلوی تسلیم در برابر دشمن را می گرفت، کرامت نفس بود که حضرت را به امتناع در برابر دعوت به قبول بیعت وامی داشت. همان کرامت نفس بود که بزرگترین صحنه های زیبای صبر و مقاومت و پایداری را در کربلا رقم می زد. بسیاری از بزرگان ما ریشه این رفتارهای متفاوت و بسیار زیبا را در کرامت نفس می بینند. معمولاً کرامت نفس به بزرگی و بزرگواری نفس انسانی تفسیر می شود. این تفسیر، تفسیر مناسبی است، اما نیاز به یک توضیح کوتاه دارد. آن توضیح، این است که شخصی که برخوردار از کرامت است، خود را بزرگ می بیند، این بزرگ دیدن در مقایسه با افراد و انسان های دیگر نیست. بزرگ دیدن خود در مقایسه با افراد دیگر تکبر است، نه کرامت؛ کرامت آن است که انسان، نفس خود را از ذلت، حقارت، خواری و پستی بزرگتر ببیند و حاضر به تن دادن به خفت و خواری نباشد. در واقع کرامت در مقایسه با دیگران نیست بلکه در مقایسه با رذایل اخلاقی است؛ مثل این که یک انسان با شخصیت، خود را برتر از آن می داند که دروغ بگوید. خود را برتر از این می داند که زبان به فحش و ناسزا باز کند. خود را برتر از آن می بیند که دست به اموال دیگران بگشاید؛ این کرامت نفس تلقی می شود.

بخشی از کرامت نفس در یک فضیلت اخلاقی دیگر به نام حریت و آزادگی، خود را نشان می دهد. در منابع اسلامی، تعبیر حریت و آزادگی، فراوان دیده می شود. گاهی از اوقات با جنبه اثباتی و گاهی با جنبه سلبی. مقصود از جنبه سلبی این است که در آموزه های دینی تأکید می شود که به نقطه مقابل حریت که رقیت و قبول بردگی باشد، تن ندهید. مثل تعبیری که در قرآن کریم هست، پیامبر(ص) مامور می شود به اهل کتاب بگوید که «لا یتخذ بعضنا بعضا اربابا من دون الله» یعنی بیایید هیچکدام از ما دیگری را در مقام رب و صاحب اختیار بودن قرار ندهیم. این تعبیر دیگری از قبول حریت، کرامت و آزادگی است. در فرمایشات امیرالمومنین(ع) هم تعبیر حریت و آزادی دیده می شود؛ گاه حضرت سراغ آزادگان را می گیرند و از این که در جامعه، چنین افرادی به نسبت، کم وجود دارند، شکایت و گلایه دارند. تعبیر امام در نهج البلاغه این است «این خیارکم و صلحائکم و احرارک؛ نیکان شما! شایستگان شما! آزادگان شما کجایند؟» تعبیر دیگری هم حضرت دارند که «چرا ما در شرایطی قرار داریم که وقتی فراخوانی داده می شود، انسان های آزاده نیستند و این سخن را نمی شوند و حضور آنها را نمی بینیم». برای امیرالمومنین علی(ع) اهمیت دارد که انسان های آزاده ای در جامعه حضور داشته باشند که در موقعیت های حساس بتوانند در صحنه نقش آفرینی کنند.

با این مقدمه به سراغ کلام اباعبدالله الحسین(ع) در روز عاشورا می رویم. عصر عاشورا بود، امام(ع) در گودال قتلگاه قرار گرفته بود، دشمن نمی دانست که حضرت هنوز جان دارد یا کشته شده است، آنها تدبیری کردند و تصمیم گرفتند به خیمه های اباعبدالله الحسین نزدیک شوند و حمله کنند. امام وقتی متوجه این اقدام آنها شدند، در حالی که رمقی نداشتند، بر سر زانو ایستادند و تکیه بر شمشیر یا نیزه خود زدند و این سخن را به آنها گفتند. فرمودند که «یا شیعه آل سفیان إِن لم یکن لکم دین و کنتم لا تخافون المعاد فکونوا أَحرارا فی دنیاکم؛ ای کسانی که در پیروی از دودمان بنی امیه قرار گرفته اید اگر دین ندارید و ترس و وحشتی از معاد و قیامت هم ندارید پس در دنیای خود آزادمرد باشید». این سخن حضرت را در مقاتل و تاریخ نقل کرده اند. تأکید حضرت بر اینکه اگر حساب دین نیست، اما حساب حریت و آزادگی را در برخورد با دشمنان و مخالفان خود حفظ کنید. کلام حضرت بسیار قابل تأمل است. اینجا مخاطب، کسی است که فرض بر این است اعتقاد دینی ندارد یا التزام دینی به آن اعتقادات ندارد، او رفتار خود را براساس دستورات مکتب الهی تنظیم نمی کند چون اعتقاد ندارد یا اینکه آن اعتقاد، منشاء برای رفتار او نمی شود. خطاب امام به چنین افرادی است که برای شما یک منای دیگری نیز می تواند وجود داشته باشد. انسان می تواند اخلاقی زندگی کند، براساس این که اصل حریت و اصل آزادمردی را در زندگی رعایت کند. براین اساس است که اخلاق می تواند در مراحلی از خود، مستقل از دین تلقی شود و ارزش های اخلاقی، استقلال خود را حفظ کنند. «إِن لم یکن لکم دین و کنتم لا تخافون المعاد فکونوا أَحرارا فی دنیاکم». شاید این سخن از آخرین جملات اباعبدالله الحسین باشد. مخاطب این سخن، انسان های متدین و متشرع و با تقوا نیستند؛ همه کسانی هستند که پایبندی به ارزش های الهی و دینی را از دست داده اند. امام به آنها خطاب می کند که اگر دین ندارید، در دنیا آزاد مرد باشید و آنچه را که با آزادمردی منافات دارد ترک کنید. تا من زنده هستم به خیمه های من نزدیک نشوید. فرزندان من، زنان و کسانی که در خیمه ها حضور دارند، طرف جنگ شما نیستند. آزادمردی را حفظ کنید. با من بجنگید و متعرض خیمه ها نشوید. والسلام علیکم والرحمه الله و برکاته.


منبع: شفقنا
نظرات کاربران
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
Chaptcha
حروفي را كه در تصوير مي‌بينيد عينا در فيلد مقابلش وارد كنيد